|
Bronz
(Tunç)
Bakırın önemli bir alaşımı. Önceleri bakır
ve kalaydan meydana gelen bakır alaşımlarına
bronz denilmekteydi. Bununla birlikte bronz
terimi modern kullanımda bakırın
bakır-nikel, bakır-berilyum ve bakır-çinko
(pirinç) alaşımı dışındaki bütün alaşımları
için kullanılmaktadır. Pirinç bakırın
çinkoyla yaptığı alaşımdır. % 10 çinko
ihtiva eden pirince ticari bronz da
denilmektedir. Bronz tarihi bir öneme
sahiptir. Bilinen en eski alaşımlardandır.
Eldeki tarihi bilgilere göre ilk defa M.Ö.
3500 yıllarında Ortadoğuda imal edilmiştir.
Ancak yaygın bir şekilde kullanımı M.Ö. 1000
yıllarında başlar. Bu devirlerde bronz,
silah ve alet yapımında (özellikle bıçaklar,
makaslar, çekiçler vs.), bunun yanında sanat
eserlerinde ve süslemelerde kullanılmıştır.
Bronz bakırdan daha serttir, daha kolay erir ve kalıba daha kolay
dökülür. Bazı bronzlar demirden de serttir.
Bu tür bronzlar silah namlusu ve makina
yataklarının imalinde kullanılır. Alet ve
silahlarda demir alaşımlarının daha çok
kullanılmakta olması, demirin bakır ve
kalaya oranla daha bol bulunmasındandır.
Bakırın içinde bazı metallerin çözünebilme
sınırları vardır. Mesela berilyum % 2,
silisyum % 5, kalay % 15 ve çinko % 38
nispetinde çözünebilir. Bir metalin miktarı
çözünme sınırının üzerinde olduğu zaman
alaşım homojen olmaz. Bunun yanında nikel ve
alüminyum gibi sınırsız olarak bakırla
karışabilen metaller de vardır.
Silisyum, alüminyum ve kalay bronzda en fazla bulunan
elementlerdir. Bu metallerin nispeti
arttıkça alaşımın sertlik ve direnci artar.
Ancak parlaklığı azalır. Bronzda az bir
miktarda bulunabilen diğer mühim elementler
de mangan, demir, kurşun ve fosfordur.
Fosfor bronzu, pompaların, vanaların ve
burçların yapımında kullanılır. Bronzun çok
kullanıldığı alanlardan biri de metal para
imalidir.
|
Adı
|
Normu
|
Çekme kp/mm2
|
Uzama %
|
Sertlik HB
|
Özellikleri ve Kullanım Yerleri
|
|
Yüksek Kalaylı Bronz
|
DIN 1705
G.CuSn14
|
20-25
|
3 ... 5
|
85-115
|
Deniz suyuna dayanıklı olup, segman ve mil yataklarında kullanılan bu malzeme maksimum 600 kp/cm2 yüke dayanıklı kaymalı düz yatak ve basınç altında çalışan kızaklar için uygundur.
|
|
Dişliler için Fosfor Bronz
|
DIN 1705
G.CuSn12
|
24-28
|
8 ... 15
|
80-95
|
Deniz suyuna ve aşınmaya dayanıklı bu malzeme, nihayetsiz vida ve dişli düzenlerinde, düsük hız ve ağır yük altında çalışan yatakların imalinde kullanılır.
|
|
Yataklık Fosfor Bronz
|
DIN 1705
G.CuSn10
|
25-28
|
15 ... 20
|
60-75
|
Aşınmaya, korozyona ve deniz suyuna dayanıklı bu malzeme, pompa ve türbin pervaneleri, ağır yük altında çalışan düşük dünme hızındaki yataklar, nihayetsiz vida veya salyangoz vida dişli düzenlerinin yanısıra, kaymalı yataklar içinde uygundur.
|
|
Kızıl Bronz
|
DIN 1705
Rg - 10
|
25-28
|
12 ... 15
|
65-80
|
Mil yatakları, volanlar, pompa pervaneleri, segmanlar, pompa gövdeleri, vana ve parçaları, buhar borusu bağlantı elemanları ve dişlilerin imalinde kullanılır.
|
|
Kızıl Bronz
|
DIN 1705
Rg - 7
|
22-26
|
12 ... 18
|
60-75
|
Deniz suyunda dayanıklı olup, lokomotif kaymalı yataklarında, orta yükte çalışan kaymalı plaka ve kızakların imalinde kullanılır.
|
|
Kızıl Bronz
|
DIN 1705
Rg - 5
|
20 - 24
|
12 ... 18
|
60-70
|
Dökümlü kolay, sert lehim yapılabilen, deniz suyuna dayanıklı bir malzemedir. 225 dereceye kadar olan su ve buhar armatürlerinde , pompa gövdelerinde, ark fırınlarında elektrod donanımlarının boru bağlantı parçalarında kullanılan somun, rakor ve dirseklerinin imalinde; lokomotif kayma yataklarında, su tulumbası fanı, yangın gereç ve techizatlarının imalinde kullanılır.
|
|
Yüksek Kurşunlu Kalay Bronzu
|
DIN 1716
G.CuPb5Sn
|
20 - 24
|
14 ... 18
|
70-85
|
Kayma özelliği olan aşınmaya dayanıklı bir malzemedir. Sulandırılmış sülfürik aside, klorik asidin ve yağ asitlerinin yol açacağı aşınmalara dayanıklı olan bu malzeme, yüksek düzeyde yüzey basıncına tabi kaymalı yataklarda , biyel kolu ve sıcak hadde yataklarında kullanılır.
|
|
Yüksek Kurşunlu Kalay Bronzu
|
DIN 1716
G.CuPb10Sn
|
18 - 23
|
10 ... 14
|
65-75
|
Yüksek basınca dayanıklı ve yüksek dönme hızına sahip yataklarda, hadde yataklarında, torna tezgahı yataklarında, elektrikli lokomotiflerde kullanılan beyaz metal kaplanabilir Armatür yataklarında, maden suyu veya kağıt fabrikalarındaki sülfitli suyla temasta olan yataklarda, sıcak hadde yataklarında kullanılan aşınmaya dayanıklı orta sertlikte bir malzemedir.
|
|
Yüksek Kurşunlu Kalay Bronzu
|
DIN 1716
G.CuPb15Sn
|
16 - 22
|
8 ... 12
|
60-70
|
Yüksek kaydırma özelliğine sahip bu malzeme, yumuşaktır ve zor şartlarda yatakta yağlama olmadığı zaman , su yağlama vazifesini görebilmektedir. Normal basınca dayanıklı genel bakım yataklarında, yük vagonu yataklarında, lokomotif vagon veya tenderlerindeki ve yolcu vagonlarındaki dingil yataklarının imalinde ; sulandırılmış asitte çalışan pompa, pervane ve gövdelerinin dökümünde kullanılır.
|
|
Yüksek Kurşunlu Kalay Bronzu
|
DIN 1716
G.CuPb20Sn
|
15 - 20
|
6 ... 10
|
45-55
|
Hafif yük altında çalışan yüksek dönme hızındaki yataklarda kullanılan bu malzeme, iyi kaydırma özelliğine sahip olmakla beraber, aside de dayanıklıdır. Çöp makinalarının yapımında, değirmen makinalarında, su tulumbalarında ve biyel kolu yataklarında kullanılır. Yatakta yağlama olmadığı zaman su, yatakta yağlama vazifesi görebilmektedir. |
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 9
|
35 - 45
|
15 ... 25
|
80-110
|
Deniz suyuna ve aşınmaya dayanıklı bu malzeme, döküm parçaları, kimya ve gıda sanayiinde kullanılır.
|
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 10 Fe
|
50 - 55
|
13 ... 20
|
115-135
|
Aşınmaya ve deniz suyuna dayanıklı olup, yüksek mukavemetli aside dayanıklı armatürlerin yapımında, gemi inşaatında, kimya ve gıda sanayiinde geniş yer tutar. Yataklar, dişliler, nihayetsiz vidalar, burçlar, valf yatak ve hidrolik aksamlarının yapımında kullanılır.
|
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 9 Ni
|
50 - 60
|
15 ... 25
|
120-150
|
Deniz suyuna, aşınmaya ve korozyona dayanıklı bu malzeme, pervane göbeklerinde ve kanatlarında, dişlilerde, dayanıklılık isteyen makina parçalarında, valf kolları, manivela kolu ve kaydırma kızaklarının imalinde kullanılır.
|
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 10 Ni
|
60 - 65
|
10 ... 18
|
140-170
|
Deniz suyuna, aside, kavitasyon ve erozyona dayanıklı bir malzemedir. Gemi pervanelerinde, gemi dizel motorlarının silindir başlıklarında, gaz ve buhar valflerinde, hız kasnaklarında ve kaymalı yataklarda kullanılır.
|
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 11 Ni
|
68 - 75
|
5 ... 8
|
175-190
|
Aside, deniz suyuna ve aşınmaya dayanıklı sert bir malzemedir. Darbelere dayanıklı kaymalı yataklarda, 2500 kp/cm2 yüke dayanıklı manivela ve kaldıraç yataklarında, uçak motorlarındaki valf yatak ve kovanlarında, burç, dişli, nihayetsiz dişli yapımında kullanılır.
|
|
Alüminyum Bronzu
|
DIN 1714
G.Cu Al 8 Mn
|
42 - 52
|
20 ... 26
|
105-120
|
Deniz suyuna, korozyona ve aşınmaya dayanıklı sert bir malzemedir. Elektrik iletkenliği az olduğundan permabilitesi zayıftır. Özel alaşım gerektiren gemi, makina, kimya ve petrokimya endrüstrilerinde kullanılır. Gemi pervaneleri, türbin kanatları, armatürler ve dişli imalatında kullanılır.
|
|
Mangan Bronzu
|
DIN 1709
G.Cu55ZnMn
|
30 - 35
|
15 ... 25
|
75-85
|
Yumuşak ve sert lehim yapılabilen, dökümü kolay bir malzemedir. Yüksek su ve gaz basıncına dayanıklılık isteyen armatürler ve pompa gövdelerinin imalatında kullanılır.
|
|
Mangan Bronzu
|
DIN 1709
G.Cu55ZnAl1
|
45 - 55
|
20 ... 25
|
105-130
|
Eski adı bronz çeliği olan bu malzeme, deniz suyuna dayanıklı olup; yüksek orandaki sertliği elastikiyetinden dolayı, kaymalı yatakların imalinde, hadde yoluyla elde edilen vida somunlarının yapımında ve pervanelerin dökümünde kullanılır.
|
|
Mangan Bronzu
|
DIN 1709
G.Cu55ZnAl2
|
60 - 65
|
15 ... 20
|
140-160
|
Deniz suyuna dayanıklı olup, yüksek sertlikte bir malzemedir. Dinamik yükler gerektiren parçaların dökümünde az olarak kullanılmasına rağmen, valf ve dümen parçalarının dökümünde, dişli imalatında, burç ve yatak dökümlerinde , gemi inşa sanayiine ait parçaların imalatında kullanılır.
|
|
Mangan Bronzu
|
DIN 1709
G.Cu55ZnAl4
|
75 - 80
|
6 ... 10
|
190-220
|
Düşük hızda ve ağır yük altında çalışan dişliler, kamalar, yataklar, köprü yatakları, hidrolik silindir parçaları ve yüksek basınca dayanıklı armatürlerin imali için uygundur. Deniz suyuna dayanıklı olup, çok sert bir malzemedir.
|
|
